Search the archive

zondag 24 januari 2021

"Geweld anti-lockdownprotest Amsterdam is de rechtsstaat onwaardig"



Ik zou verwachten dat een Groenlinks-burgemeester, in de activisme-traditie van haar partij wat meer respect voor de grondwet zou opbrengen. In de grondwet staat namelijk dat er vrijheid is van vergadering, van petitie, van vereniging etc. In deze grondrechten is ook onder meer het recht op demonstratie verankerd, een groot goed, waar menig Groenlinkser dankbaar gebruik gemaakt heeft. 

24 januari 2021 werd er 'koffie gedronken' op het Museumplein. Een grote groep demonstranten was wederom, net als de week daarvoor, naar Amsterdam getrokken om te protesteren tegen het regeringsbeleid met haar 'lockdowns' en 'avondklokken', beleidsmaatregelen waarover gestreden kan worden omdat de effectiviteit daarvan niet vast staat. Echter: demonstreren is een recht in Nederland.

Nu er een Groenlinkser burgemeester is, aarzelt ze echter helaas niet om een specifiek terrein tot verboden gebied te verklaren, namelijk het Museumplein, meer uit anticiperen op verwacht gedrag dan om daadwerkelijk 'gevaar voor 'de openbare orde', dat werd althans niet zo gecommuniceerd, voor zover mij bekend. De week daarvoor was de M.E. opgetreden tegen de aanwezigheid van demonstranten op het plein, die in wezen niets anders wilden doen dan demonstreren en hun ongenoegen uiten. Er werd een 'gebiedsverbod' middels een 'noodbevel' uitgevaardigd door de burgemeester en dat heeft uiteindelijk, omdat de demonstranten zich daaraan niet hielden, geleid tot overheidsgeweld, waarvan je je met recht kunt afvragen of dat rechtmatig is.Dit was allemaal niet nodig geweest.

Waarom is dat noodbevel eigenlijk uitgevaardigd? De plek is bij uitstek geschikt om demonstraties te houden, zoals er in het verleden veelvuldig ook festivals, ijsfestijnen en andere massa-events georganiseerd werden. Er is flink veel ruimte, die elders in het centrum minder aanwezig lijkt te zijn. Mocht het Museumplein dan toch niet geschikt zijn, dan dien je dat te beargumenteren en eventueel een andere plek of route voor de demonstratie aan te geven, maar niet de hele demonstratie te verbieden.

Nu leven we in  een ander tijdperk, een corona-tijdperk, zal menigeen zeggen, waarmee de regering en de bestuurders op nationaal en lokaal niveau, zoals ook de burgemeester blijkbaar, grote problemen hebben, om datgene wat 'de rechtsstaat' word genoemd, hoog te houden. Dat zet bestuurders onder veel hogere druk dan ze normaal al gewend zijn, maar dat pleit niet ze vrij om demonstratierecht terzijde te schuiven. In dit geval lijkt het meer een preventieve maatregel te zijn geweest, op basis van verwachte opkomst en 'ongeregeldheden' de week daarvoor. Dat is begrijpelijk, maar gaat voorbij aan het demonstratierecht. Bovendien zorgt het juist voor verzet en werkt het provocerend op een groep die als je hen 'gewoon' laat demonstreren, hun 'ei kwijt kan' maar ook 'recht doet' aan de grondwet.

Je kunt zo'n fundamenteel recht niet zo maar terzijde schuiven, omdat dat dat je beter uitkomt. Alle beschikbare politie-capaciteit had ook aangewend kunnen worden om dat recht op demonstratie te waarborgen, dan toon je dat je over rechtsstatelijke volwassenheid beschikt. In Parijs werd bijvoorbeeld hetzelfde weekend en het weekend daarna een veel grotere demonstratie door de straten begeleid door de politie en dat verliep goed.

Het gezondheidsargument dat er risico was voor de publieke gezondheid vanwege te veel aanwezige mensen gaat in principe alleen op als je het niet goed organiseert en waarborgt. Dat is in dit geval niet gebeurd. Was er in voorjaar 2020 nog een massa-demonstratie op de Dam, die uiteindelijk aantoonbaar niet meer besmettingen tot gevolg heeft gehad, nu blijkt de burgemeester, als hoedster van de openbare orde, ‘volledig om’, in de betekenis dat ze eigenlijk een lokaal  ‘samenscholingsverbod’ afkondigt, zonder dat daar een grondwettelijke reden voor aan te voeren lijkt.

We kunnen het vergoelijkend als een 'duivels dilemma' kenschetsen, maar waarom moeten de grondrechten daaraan opgeofferd worden? Doe je werk als hoeder van de rechtsstaat, ook als het je niet uitkomt. Het resultaat kan anders een grote groep zeer ontevreden mensen zijn, waarvan een deel zich mogelijk laat meeslepen in baldadig verzet en dat is gebeurd. Maar in hoeverre is de inzet van de M.E. daar zelf niet schuld aan?


Als demonstranten zich netjes gedragen en hun mening kenbaar willen maken, dient dat gerespecteerd te worden. En dat is, vóór alle latere rellen, niet gebeurd. Natuurlijk kun je verwijzen naar een algemene politie verordening (APV) en allerlei andere (nood)-wettelijke regelingen die je, juridisch, tijdelijk, (ogenschijnlijk?) ‘in je recht doen staan’, als burgemeester. Maar zijn die regelingen zélf wel grondwettelijk juist? Menig staatsrechtgeleerde zal daar toch bedenkingen bij koesteren.

We krijgen zo weer 'ouderwetse' taferelen, als in de jaren ‘80 en ‘90, waarbij, op autoritaire wijze, geprobeerd wordt, ‘demonstranten’ in de hoek te plaatsen als 'criminelen', terwijl er, zo leert de ervaring, altijd maar een zeer kleine groep relschoppers tussen zit.

Het recht om te demonstreren en een mening te uiten dient altijd gerespecteerd te worden,dat behoort tot de fundamenten van onze rechtsstaat. Hier is ook een ander grondwettelijk recht geschonden, het recht van meningsuiting. Recht van meningsuiting is niet alleen het publiceren, zoals het schrijven van dit stuk, geschreven en online gepubliceerd, maar ook de straat opgaan en demonstreren tegen wat dan ook dat je bezighoudt. Zelfs een toestemming vragen hiervoor, aan het ‘bevoegde gezag’, kunnen we ter discussie stellen, want het is , grondwettelijk een absoluut recht, dat daarvoor gewoonterecht ontstaan is, waarbij demonstranten hun meningsuiting cq demonstratie vooraf aankondigen, doet daar niets aan af.

Zoals advocaat Jebbink in de Volkskrant van 25 januari formuleerde in het artikel "Grof geweld anti-lockdownprotest Amsterdam is de rechtsstaat onwaardig":

"De burgemeester mag een demonstratie alleen verbieden op strikte gronden: verkeersbelangen, gezondheidsbelangen of (dreigende) wanorde. Het moet daarbij ook nog eens gaan om noodzakelijke redenen. Zo vormt dreigende wanorde geen argument als er voldoende politie kan worden ingezet om die dreiging tegen te gaan".

Jebbink concludeert ook dat er aan geen van deze voorwaarden voor verbod van de demonstratie van de specifieke zondag voldaan is. (Het artikel is HIER te lezen).
Het stelt teleur dat juist een GroenLinks-burgemeester, onderdeel van een beweging van milieu-activisme, mind you, met haar decennialange traditie van demonstraties, bezettingen, beklimmingen, bestormingen, Greenpeace-acties en ga zo maar door, daartoe besluit. Ik zou als gemeenteraadslid maar ook als ik Groenlinks-sympathisant zou zijn, hier een aardig dobbertje om vechten en misschien zelfs haar functioneren (wederom) ter discussie stellen. Juist Groenlinksers zouden zich moeten omkeren en haar daarop aanspreken. Is Groenlinks niet juist ontstaan vanuit activisme, milieu-activisme? 

Wees dan ook consequent en garandeer demonstratierecht, waar je zelf altijd zo prat op gegaan bent en gebruik van gemaakt hebt."Opstappen, wegwezen, opzouten", dat zouden waarschijnlijk ook de woorden zijn van de zogenaamd ‘onmondige’ maar eigenlijk zeer mondige en zeer waarschijnlijk wel in hun recht staande demonstranten die nu in hun recht geschonden zijn. Een gelijk in eventuele rechtszaak zou wel eens een grote kans kunnen maken. Dat er daarna relletjes uitbreken die de demonstranten makkelijk in een kwaad daglicht doen plaatsen, doet daar niets aan af (update 03/02).